Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB) Nedir?

Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB), bireyin sosyal iletişim, sosyal etkileşim ve davranış alanlarında farklılıklar göstermesine neden olan nörogelişimsel bir durumdur. Otizm bir hastalık değil, bireyin dünyayı algılama, anlama ve çevresiyle etkileşim kurma biçimini etkileyen yaşam boyu devam eden bir gelişim farklılığıdır.

Otizm spektrum olarak adlandırılır çünkü her bireyde farklı şekillerde ve farklı düzeylerde ortaya çıkabilir. Bazı bireyler günlük yaşamlarını bağımsız olarak sürdürebilirken bazı bireyler yoğun destek ihtiyacı duyabilir. Bu nedenle otizmli bireylerin özellikleri, güçlü yönleri ve destek ihtiyaçları birbirinden farklıdır.

Otizm Spektrum Bozukluğunun Tarihçesi

Otizm ilk kez 1943 yılında çocuk psikiyatristi Leo Kanner tarafından tanımlanmıştır. Daha sonraki yıllarda yapılan araştırmalar, otizmin tek tip bir durum olmadığını ve farklı belirtilerle ortaya çıkabileceğini göstermiştir. Günümüzde otizm, bilimsel sınıflandırmalarda “Otizm Spektrum Bozukluğu” başlığı altında değerlendirilmektedir.

Otizm Spektrum Bozukluğu Neden Olur?

Otizmin kesin nedeni günümüzde tam olarak bilinmemektedir. Ancak bilimsel araştırmalar otizmin ortaya çıkışında genetik ve nörolojik faktörlerin önemli rol oynadığını göstermektedir.

Araştırmalar;

• Genetik yatkınlık,
• Beyin gelişimindeki farklılıklar,
• Nörolojik işleyiş özellikleri,
• Bazı çevresel risk faktörleri

gibi etkenlerin otizmin oluşumunda rol oynayabileceğini göstermektedir.

Önemle belirtilmelidir ki;

• Otizm ebeveyn tutumlarından kaynaklanmaz.
• Aşılar otizme neden olmaz.
• Yanlış eğitim uygulamaları otizme neden olmaz.
• Otizm bulaşıcı değildir.

• Otizm ebeveyn tutumlarından kaynaklanmaz.
• Aşılar otizme neden olmaz.
• Yanlış eğitim uygulamaları otizme neden olmaz.
• Otizm bulaşıcı değildir.

Otizmin Belirtileri Nelerdir?

Otizm belirtileri her bireyde farklı şekillerde görülebilir. Ancak belirtiler genel olarak iki temel alanda incelenmektedir:

1. Sosyal İletişim ve Sosyal Etkileşimde Güçlükler

Otizmli bireylerde;

• Göz teması kurmada güçlük,
• İsmi söylendiğinde tepki vermeme,
• Ortak dikkat becerilerinde yetersizlik,
• Karşılıklı sohbet sürdürmede güçlük,
• Duygu ve düşünceleri anlamada zorlanma,
• Arkadaşlık ilişkileri kurmada güçlük,
• Jest ve mimikleri anlamada zorlanma,
• Sosyal kuralları anlamada güçlük

gibi özellikler görülebilir.

2. Sınırlı, Tekrarlayıcı Davranışlar ve İlgi Alanları

Otizmli bireylerde;

• El çırpma,
• Sallanma,
• Kendi etrafında dönme,
• Aynı nesneyle uzun süre ilgilenme,
• Belirli konulara yoğun ilgi gösterme,
• Günlük rutinlere aşırı bağlılık,
• Değişikliklere karşı direnç,
• Tekrarlayıcı konuşmalar

gibi davranışlar görülebilir.

Erken Dönemde Görülebilecek Belirtiler

Aileler özellikle aşağıdaki belirtiler konusunda dikkatli olmalıdır:

0-12 Ay

• Gülümsemeye karşılık vermeme,
• Göz teması kurmama,
• İsme tepki vermeme,
• Seslere karşı sınırlı tepki gösterme,
• Ortak dikkat davranışlarının görülmemesi.

12-24 Ay

• İşaret etme davranışının gelişmemesi,
• Basit yönergeleri takip etmekte zorlanma,
• Taklit becerilerinin sınırlı olması,
• Kelime gelişiminde gecikme,
• Sosyal oyunlara ilgi göstermeme.

24 Ay ve Sonrası

• Konuşma gelişiminde gecikme,
• Yaşıtlarıyla etkileşim kurmama,
• Tekrarlayıcı davranışlarda artış,
• Rutinlere aşırı bağlılık,
• Hayali oyunların sınırlı olması.

Bu belirtilerden bir veya birkaçının görülmesi tek başına otizm tanısı anlamına gelmez. Ancak gelişimsel farklılıkların değerlendirilmesi için uzman görüşü alınması önemlidir.

Otizm Nasıl Tanılanır?

Otizm için tek bir kan testi, görüntüleme yöntemi veya laboratuvar incelemesi bulunmamaktadır.

Tanılama süreci;

• Çocuk psikiyatristi değerlendirmesi,
• Gelişimsel öykü alınması,
• Davranış gözlemleri,
• Standart değerlendirme araçları,
• Aile görüşmeleri

gibi çeşitli yöntemlerin birlikte kullanılmasıyla gerçekleştirilir.

Tanılama sürecinde ailelerin çocuklarının gelişimsel özelliklerini ayrıntılı şekilde paylaşmaları önemlidir.

Otizm Tanısı Sonrası İlk Olarak Ne Yapılmalıdır?

Otizm tanısı alan bir çocuk için erken dönemde planlı destek hizmetlerine başlanması oldukça önemlidir.

Ailelerin;

1. Çocuk ve ergen psikiyatristi ile düzenli takip süreci yürütmesi,
2. Rehberlik ve Araştırma Merkezi (RAM) değerlendirme süreçlerini takip etmesi,
3. Uygun eğitim programlarına yönelmesi,
4. Ev ortamında destekleyici uygulamalar gerçekleştirmesi,
5. Uzmanlarla iş birliği içinde çalışması

önerilmektedir.

Otizmli Bireyler Hangi Eğitim Hizmetlerinden Yararlanabilir?

Türkiye’de otizmli bireyler çeşitli eğitim hizmetlerinden yararlanabilmektedir.

Bunlar arasında;

• Özel eğitim ve rehabilitasyon merkezleri,
• Kaynaştırma/Bütünleştirme uygulamaları,
• Özel eğitim sınıfları,
• Özel eğitim okulları,
• Destek eğitim odaları,
• Evde eğitim hizmetleri,
• Hastanede eğitim hizmetleri

yer almaktadır.

Hangi hizmetten yararlanılacağı bireyin eğitim ihtiyaçlarına göre belirlenmektedir.

Otizmli Çocukların Güçlü Yönleri

Otizm yalnızca zorluklardan ibaret değildir. Birçok otizmli birey;

• Güçlü görsel hafızaya,
• Ayrıntıları fark etme becerisine,
• Belirli alanlarda yoğun uzmanlaşma kapasitesine,
• Dürüst ve açık iletişim özelliklerine,
• Güçlü odaklanma becerilerine

sahip olabilir.

Bu nedenle eğitim planlamalarında bireyin güçlü yönlerinin desteklenmesi büyük önem taşımaktadır.

Ailelere Öneriler

• Çocuğunuzu başka çocuklarla kıyaslamayın.
• Güçlü yönlerini fark edin ve destekleyin.
• Uzmanlarla iş birliği içinde çalışın.
• Düzenli rutinler oluşturun.
• Küçük gelişimleri fark ederek olumlu geri bildirim verin.
• Bilimsel temelli eğitim uygulamalarını tercih edin.
• Güvenilir olmayan bilgi kaynaklarına karşı dikkatli olun.

Sonuç

Otizm Spektrum Bozukluğu, bireyin yaşamı boyunca devam eden nörogelişimsel bir farklılıktır. Erken fark edilmesi, uygun eğitim hizmetlerine erişim ve aile-uzman iş birliği bireyin gelişimini destekleyen en önemli unsurlardır. Her otizmli birey farklıdır ve her bireyin güçlü yönleri, ilgi alanları ve destek ihtiyaçları kendine özgüdür. Bu nedenle eğitim ve destek süreçleri bireysel özellikler dikkate alınarak planlanmalıdır.